Tóm tắt: Kỹ năng làm việc nhóm là một năng lực thiết yếu trong hầu hết các lĩnh vực của đời sống và công việc hiện đại, đặc biệt trong thời đai chuyển đổi số. Trong môi trường học tập, nó giúp học sinh, sinh viên phối hợp thực hiện dự án, trao đổi ý tưởng và học hỏi lẫn nhau, từ đó nâng cao hiệu quả học tập và phát triển tư duy. Bài viết nhằm đề xuất 1 số giải pháp để nâng cao hiệu quả làm việc nhóm của sinh viên khoa Kinh tế - QTKD, trường Đại học Hà Tĩnh trong thời kỳ chuyển đổi số.
Từ khóa: Làm việc nhóm, chuyển đổi số, Đại học Hà Tĩnh.
1. Mở đầu
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển không ngừng của công nghệ thông tin, kỹ năng làm việc nhóm càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Kỹ năng làm việc nhóm là một trong những yếu tố quan trọng giúp sinh viên phát huy tối đa khả năng cá nhân và nâng cao hiệu suất công việc. Kỹ năng làm việc nhóm là khả năng phối hợp, tương tác và giao tiếp hiệu quả với những người khác trong một nhóm để đạt được mục tiêu chung và đạt kết quá cao trong học tập.
2. Thực trạng triển khai hoạt động làm việc nhóm trong thời đại chuyển đổi số cho sinh viên khoa Kinh tế - QTKD, Trường Đại học Hà Tĩnh
2.1 Mức độ phổ biến và tần suất tham gia
Kết quả khảo sát cho thấy một thực tế đáng khích lệ là phần lớn sinh viên Khoa Kinh tế - QTKD đều có kinh nghiệm tham gia làm việc nhóm. Điều này cho thấy sự chủ động của giảng viên trong việc áp dụng phương pháp giảng dạy này, cũng như sự sẵn sàng của sinh viên trong việc thích ứng với các hình thức học tập này.
Tần suất tham gia làm việc nhóm cũng khá cao, với đa số sinh viên cho biết tham gia ít nhất một hoạt động nhóm trong mỗi học kỳ. Điều này tạo ra một môi trường học tập tương tác, khuyến khích sự hợp tác và chia sẻ kiến thức giữa các sinh viên. Tuy nhiên, cần có những nghiên cứu sâu hơn để đánh giá mức độ hiệu quả và sự đa dạng của các hoạt động làm việc nhóm này trong từng học phần cụ thể.
2.2. Các hình thức tổ chức nhóm phổ biến
Khảo sát đã chỉ ra sinh viên Khoa Kinh tế - QTKD đã trải nghiệm ba hình thức tổ chức làm việc nhóm như sau:
+ Nhóm theo lớp học (chia ngẫu nhiên hoặc theo danh sách giảng viên): Đây là hình thức phổ biến nhất, thường được áp dụng cho các bài tập nhỏ hoặc các hoạt động thảo luận trên lớp. Việc chia nhóm ngẫu nhiên hoặc theo danh sách giúp tạo ra sự đa dạng trong thành viên, khuyến khích sinh viên làm việc với những người mà họ có thể chưa quen biết, từ đó mở rộng mạng lưới quan hệ và phát triển khả năng thích ứng. Tuy nhiên, hình thức này đôi khi có thể dẫn đến sự chênh lệch về trình độ hoặc mức độ nhiệt tình giữa các thành viên và giữa các nhóm với nhau.
+ Nhóm bạn thân hoặc nhóm tự chọn: Hình thức này dựa trên sự tự nguyện và quen biết giữa các thành viên. Ưu điểm là tạo ra sự thoải mái và tin tưởng nhau trong quá trình làm việc, giúp các thành viên dễ dàng chia sẻ ý tưởng và phối hợp với nhau. Tuy nhiên, đôi khi nhóm bạn thân có thể gặp khó khăn trong việc đưa ra những đánh giá khách quan hoặc giải quyết xung đột một cách hiệu quả do ngại va chạm.
+ Các hình thức tổ chức nhóm khác: Ngoài hai hình thức trên, có thể tồn tại những hình thức tổ chức nhóm khác ít phổ biến hơn, ví dụ như nhóm được hình thành dựa trên sở thích, mối quan tâm chung trong một lĩnh vực cụ thể, hoặc nhóm được thành lập để thực hiện các dự án nghiên cứu khoa học. Việc tìm hiểu và đánh giá hiệu quả của các hình thức này cũng rất quan trọng.
2.3. Hiệu quả của việc làm việc nhóm
Để đánh giá hiệu quả của việc làm việc nhóm, nhóm tác giả đã tiếp cận một cách trực quan thông qua việc phân tích kết quả học tập của sinh viên khoa Kinh tế - QTKD trong học kỳ I năm học 2024 – 2025. Những con số thống kê được không chỉ phản ánh năng lực học tập cá nhân mà còn hé lộ phần nào tác động của các phương pháp học tập, trong đó có làm việc nhóm, đến thành tích chung của sinh viên.
Dữ liệu cụ thể cho thấy sự phân hóa rõ rệt trong kết quả học tập. Số sinh viên đạt mức “Xuất sắc” là 8 em, tương đương 4% tổng số sinh viên. Nhóm sinh viên đạt mức “Giỏi” có số lượng lớn hơn đáng kể với 48 em, chiếm 23%. Đáng chú ý, phần lớn sinh viên tập trung ở mức “Khá” với 113 em, chiếm tỷ lệ cao nhất là 54%. Bên cạnh đó, vẫn còn một bộ phận sinh viên cần được quan tâm khi có 29 em đạt mức “Trung bình” (14%) và 11 em đạt mức “Yếu” (5%).
Biểu đồ 1: Xếp loại học tập của sinh viên chính quy khoa Kinh tế - QTKD (tính đến hết học kỳ I năm học 2024-2025)
Nguồn: Kết quả nghiên cứu của tác giả
Phân tích sâu hơn về thực tế học tập, có thể thấy rằng phần lớn sinh viên khoa Kinh tế - QTKD đã đạt được những kết quả học tập đáng khích lệ trong học kỳ vừa qua. Với 81% sinh viên đạt học lực từ khá trở lên (bao gồm 54% đạt loại Khá, 23% đạt loại Giỏi và 4% đạt loại Xuất sắc), đây là một tín hiệu tích cực, cho thấy đa số sinh viên đã xây dựng được một nền tảng kiến thức cơ bản vững chắc.
Tuy nhiên, không thể bỏ qua thực tế vẫn còn 19% sinh viên có kết quả học tập dưới mức khá, bao gồm 14% đạt loại Trung bình và 5% đạt loại Yếu. Mặc dù tỷ lệ này không chiếm đa số, nhưng nó đặt ra một vấn đề cần suy ngẫm về những yếu tố có thể cản trở sự phát triển học tập của nhóm sinh viên này. Có thể nguyên nhân xuất phát từ việc thiếu phương pháp học tập hiệu quả, kỹ năng làm việc nhóm chưa được rèn luyện đầy đủ, hoặc tinh thần tự giác trong học tập chưa cao.
Từ những con số trên, nhóm tác giả nhận thấy sự cần thiết của việc tăng cường các biện pháp hỗ trợ học tập cho sinh viên, đặc biệt là việc cải thiện kỹ năng làm việc nhóm. Đây được xem là một yếu tố quan trọng, có khả năng tạo ra những tác động tích cực đến quá trình tiếp thu kiến thức, nâng cao kết quả học tập và phát triển toàn diện các kỹ năng mềm cần thiết cho tương lai của sinh viên.
Thực tế quan sát cho thấy, nhiều sinh viên vẫn chưa thực sự đánh giá đúng mức vai trò của sự hợp tác trong học tập và chưa chủ động tham gia vào các hoạt động làm việc nhóm. Các biểu hiện như trì hoãn nhiệm vụ chung, thiếu trách nhiệm cá nhân trong công việc nhóm và thụ động trong việc chia sẻ kiến thức vẫn còn tồn tại. Thêm vào đó, thói quen học tập “nước đến chân mới nhảy”, chỉ tập trung vào giai đoạn gần thi, cho thấy kỹ năng quản lý thời gian và phối hợp làm việc nhóm chưa hiệu quả. Một điểm đáng lưu ý khác là sinh viên chưa tận dụng hiệu quả các không gian học tập chung như thư viện hay phòng tự học để tổ chức các buổi làm việc nhóm, nơi có thể tạo điều kiện thuận lợi cho việc trao đổi và học hỏi lẫn nhau. Những hạn chế này rõ ràng đang ảnh hưởng đến chất lượng học tập nói chung và hiệu quả của việc làm việc nhóm nói riêng.
- 3. Giải pháp nângcaohiệu quả làm việc nhóm trong thời đại chuyển đổi số cho sinh viên Khoa Kinh tế - QTKD, trường Đại học Hà Tĩnh
3.1. Đối với sinh viên.
Thứ nhất, cần nâng cao nhận thức của sinh viên về vai trò, ý nghĩa và tầm quan trọng của kỹ năng làm việc nhóm trong học tập cũng như trong môi trường lao động sau này. Đây là yếu tố nền tảng để sinh viên chủ động tham gia và phát triển kỹ năng này một cách tự giác. Nhiều sinh viên hiện nay vẫn có xu hướng xem nhẹ hoạt động làm việc nhóm, chỉ thực hiện một cách đối phó khi được yêu cầu từ giảng viên. Điều này xuất phát từ sự thiếu hiểu biết về giá trị thực tiễn của kỹ năng làm việc nhóm đối với nghề nghiệp tương lai. Để giải quyết vấn đề này, cần tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm, chia sẻ trải nghiệm từ cựu sinh viên hoặc các thầy cô, nhằm giúp sinh viên nhận thức rõ ràng rằng làm việc nhóm không đơn thuần là một yêu cầu trong học tập mà là một năng lực cốt lõi trong môi trường doanh nghiệp hiện đại. Đồng thời, việc lồng ghép nội dung về kỹ năng làm việc nhóm trong các học phần đại cương và cơ sở ngành cũng là một cách thức phù hợp để xây dựng nền tảng nhận thức ban đầu cho sinh viên.
Thứ hai, việc ứng dụng công nghệ thông tin và các nền tảng kỹ thuật số vào quá trình làm việc nhóm là một giải pháp thiết thực, góp phần tăng cường khả năng phối hợp và theo dõi tiến độ công việc. Trong bối cảnh sinh viên có thời gian học tập không đồng đều, việc sử dụng các công cụ quản lý nhóm như Google Workspace (Docs, Sheets, Calendar, Meet), Trello, Notion, Microsoft Teams, Zalo nhóm… sẽ giúp các thành viên trao đổi, cập nhật thông tin và quản lý tiến độ công việc một cách hiệu quả, minh bạch. Ngoài ra, việc ghi chép và lưu trữ tài liệu nhóm trên nền tảng số cũng góp phần tăng tính chuyên nghiệp và dễ dàng đánh giá kết quả làm việc sau mỗi dự án. Nhà trường và khoa nên khuyến khích sinh viên khai thác tối đa các công cụ này thông qua việc hướng dẫn sử dụng trong các buổi học thực hành hoặc lồng ghép trong môn học chuyên ngành.
3.2. Đối với giảng viên.
Thứ nhất, giảng viên cần chủ động tích hợp và lồng ghép việc đánh giá kỹ năng làm việc nhóm vào các nội dung môn học, đặc biệt là các học phần có tính thực hành hoặc mang tính dự án. Thay vì chỉ chú trọng vào sản phẩm cuối cùng của nhóm, giảng viên nên xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá dựa trên quá trình làm việc, mức độ tham gia, tinh thần hợp tác, khả năng phản biện và đóng góp của từng thành viên trong nhóm. Việc đánh giá mang tính toàn diện không chỉ giúp sinh viên hiểu rằng kỹ năng làm việc nhóm là một phần của yêu cầu học thuật, mà còn thúc đẩy họ nghiêm túc và tích cực hơn trong quá trình hợp tác nhóm. Đồng thời, việc ghi nhận nỗ lực cá nhân trong bối cảnh nhóm cũng giúp hạn chế tình trạng “điểm nhóm chung nhưng đóng góp cá nhân khác biệt” – một bất cập thường gặp trong các hoạt động làm việc nhóm hiện nay.
Thứ hai, giảng viên cần đóng vai trò hướng dẫn, dẫn dắt sinh viên trong việc hình thành phương pháp làm việc nhóm khoa học. Nhiều sinh viên hiện nay còn thiếu kinh nghiệm tổ chức nhóm và thường vận hành nhóm theo cách cảm tính, tự phát. Giảng viên cần dành thời gian giới thiệu các mô hình làm việc nhóm cơ bản (chẳng hạn như mô hình Tuckman gồm các giai đoạn: hình thành – xung đột – ổn định – hoạt động – kết thúc), đồng thời hướng dẫn sinh viên thiết lập quy trình nhóm cụ thể từ việc phân vai, lập kế hoạch, quản lý thời gian, giao tiếp nhóm đến đánh giá kết quả. Ngoài ra, giảng viên cũng có thể cung cấp cho sinh viên các công cụ hỗ trợ quản lý nhóm hiện đại như: Notion, Google Workspace, giúp sinh viên không chỉ làm việc hiệu quả hơn mà còn có cơ hội tiếp cận với các nền tảng công nghệ thường dùng trong doanh nghiệp thực tế.
Thứ ba, việc tạo ra một môi trường học tập khuyến khích thảo luận, phản biện và hợp tác nhóm là giải pháp cần thiết để sinh viên rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm ngay trong lớp học. Giảng viên nên chuyển đổi vai trò từ người truyền đạt kiến thức sang người tổ chức và điều phối hoạt động học tập. Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy tích cực như học theo dự án (project-based learning), học theo vấn đề (problem-based learning), thảo luận nhóm, trò chơi mô phỏng doanh nghiệp... giúp sinh viên không chỉ nắm bắt kiến thức một cách chủ động mà còn phát triển đồng thời nhiều kỹ năng mềm, trong đó có kỹ năng làm việc nhóm. Trong mỗi tiết học, giảng viên có thể phân chia sinh viên thành các nhóm nhỏ để cùng giải quyết tình huống thực tiễn, sau đó trình bày và phản biện chéo giữa các nhóm. Thông qua hoạt động này, sinh viên được rèn luyện tư duy hệ thống, kỹ năng phối hợp, chia sẻ và phản hồi một cách chuyên nghiệp.
3.3. Đối với Khoa và Nhà trường
Thứ nhất, Khoa và Nhà trường cần xây dựng chiến lược đào tạo kỹ năng mềm tích hợp trong chương trình đào tạo chính quy, trong đó kỹ năng làm việc nhóm được xác định là một nội dung cốt lõi và bắt buộc. Việc tích hợp kỹ năng mềm vào chuẩn đầu ra ngành học không chỉ đảm bảo sự nhất quán trong định hướng đào tạo mà còn giúp giảng viên và sinh viên nhận thức rõ hơn về tầm quan trọng của các kỹ năng này. Khoa và Nhà trường nên phối hợp với phòng Đào tạo để thiết kế lại khung chương trình các học phần theo hướng tăng cường hoạt động nhóm, học tập dựa trên dự án, thảo luận tình huống và các phương pháp học chủ động khác. Đồng thời, cần quy định rõ ràng về tỷ lệ đánh giá kỹ năng làm việc nhóm trong các môn học, tránh tình trạng tổ chức hoạt động nhóm mang tính hình thức, không có đánh giá cụ thể.
Thứ hai, Khoa và Nhà trường cần tổ chức các chương trình bồi dưỡng, tập huấn chuyên đề về kỹ năng làm việc nhóm cho sinh viên toàn khóa hoặc theo từng niên khóa. Đây có thể là các buổi hội thảo kỹ năng, chuyên đề ngoại khóa, khóa huấn luyện ngắn hạn hoặc các chương trình “team-building học thuật” do Khoa chủ trì, có sự tham gia của chuyên gia bên ngoài. Nội dung các buổi tập huấn nên hướng đến việc giúp sinh viên nhận diện các vai trò trong nhóm, biết cách vận hành nhóm hiệu quả, xây dựng tinh thần trách nhiệm cá nhân, phát triển kỹ năng giao tiếp nội bộ, giải quyết mâu thuẫn nhóm và quản lý thời gian trong bối cảnh làm việc tập thể. Những hoạt động này không chỉ bổ sung kiến thức thực tiễn mà còn tạo môi trường trải nghiệm thực tế, kích thích sự tương tác tích cực giữa sinh viên trong khoa.
Tài liệu tham khảo
[1]. Đặng Đình Bôi (2010), Kỹ năng làm việc nhóm, Trường Đại học Nông Lâm Tp.HCM, Tp. Hồ Chí Minh.
[2]. J. Macionis (2018), Sociology, Pearson.
[3]. Eduardo Salas, Dana E. Sims & C. Shawn Burke (2005), Is there a “Big Five” in Teamwork?
[4]. Nguyễn Thị Hằng (n.d), Giáo trình Kỹ năng làm việc nhóm, Trường Đại học Nội Vụ Hà Nội.
[5]. Voogt, J. & N.P. (2010), “21st century skills”, Discussuenota. Zoetermeer: The Netherlands: Kennisnet, 23(03), 2000.